Editör:Prof. Dr. Zülfikar GüngörYazarlar:Prof. Dr. Kemal Eraslan, Prof. Dr. Necdet Tosun
Yayın Türü
Hoca Ahmet Yesevi Külliyatı
Basım Yılı
2019
Sayfa Sayısı
600 Sayfa
ISBN / ISSN
978-9944-237-14-7
Erişim
Açık Erişim PDF
Yayıncı
Ahmet Yesevi Üniversitesi
ESER HAKKINDA / ÖZET
Ahmet Yesevi Üniversitesi Mütevelli Heyet Başkanlığı tarafından hazırlanan ve Prof. Dr. Zülfikar Güngör’ün editörlüğünü yaptığı Hoca Ahmed Yesevî Külliyâtı başlıklı eser yayımlandı.
Hoca Ahmet Yesevî Üniversitesi son yıllarda Ahmet Yesevi adına düzenlenen Uluslararası Sempozyum tebliğlerini, Divân-ı Hikmet adlı eserin en fazla hikmet örnekleri içeren bir yayınını, Fakrnâme, Risâle der-Âdâb-ı Tarîkat ve Risâle der-Makâmât-ı Erba’în adlı eserleri Yesevî dostlarına ve araştırmacıların istifadesine sunmuştu. Elinizde bulunan Hoca Ahmed Yesevî Külliyâtı adlı eser ise bu bağlamda en kapsamlı çalışma olmuştur. Bilindiği gibi külliyât türü eserler, bir şahsın bütün eserlerini toplayan kitaplardır. Şahıslar hakkında yapılacak çalışmalarda, o kişiye ait bütün kitapların görülmesi ve incelenmesi büyük bir önem taşımaktadır. İşte külliyat tarzı kitaplar, araştırmacılara bu imkânı sunmaktadır.
Hoca Ahmed Yesevî Külliyâtı, bu büyük mutasavvıfa ait dört eserin bir arada sunulduğu bir çalışmadır. Bu kitabın başında Hoca Ahmet Yesevî’nin hayatı hakkında bilgiler verilmiştir. Bu kısım Prof. Dr. Necdet Tosun tarafından kaleme alınmıştır. Külliyât’ta yer alan eserler şunlardır:
1. Divân-ı Hikmet’in Önsöz’ü gibi değerlendirilen, Hoca Ahmet Yesevî’nin Fakrnâme’sinin Prof. Dr. Kemal Eraslan tarafından yapılan ve daha önce yayımlanmış olan tercüme ve dil incelemesi.
2. Divan-ı Hikmet’in Çağatay Türkçesi orijinal metinleriyle birlikte Türkçe manzum bir sadeleştirmesi. Hece vezniyle Türkçe manzum sadeleştirmesi Musa Uzunkaya; Çağatay Türkçesi yazımları Abdurahmon Gafurov ve editörlüğünü Prof. Dr. Funda Toprak’ın üstlendiği bu bölüm, ülkemizde daha önce neşredilen Divân-ı Hikmet adlı çalışmaların hepsinden daha fazla orijinal metin içermiş olması bakımından önemlidir. Hoca Ahmet Yesevî Üniversitesi tarafından hazırlatılarak 2016 yılında yayımlanan Divân-ı Hikmet adlı eserde, orijinal metinleri olan hikmet sayısı 141, bu neşirde orijinal metinleri verilen hikmet sayısı ise 240’tır. Kanaatimizce bu husus, konuyla ilgili ilmî araştırmalar yapacak kişiler için önemli bir imkândır.
3. Hoca Ahmed Yesevî’ye nispet edilen ve daha önce ayrı bir kitap olarak Ahmet Yesevî Üniversitesi tarafından yayımlanan, Fakr-nâme ile beraber basılan Risâle der-Âdâb-ı Tarîkat ve Risâle der-Makâmât-ı Erba’în adlı risalelerin çevirileri. Farsçadan Prof. Dr. Necdet Tosun tarafından çevrilen bu risaleler, Yesevî tarikatının esaslarının bilinmesi bakımından önemlidir.
Hoca Ahmed Yesevî Külliyâtı adıyla siz değerli okuyucularımızın istifadesine sunulan bu eserin sonuna da, Fakrnâme, Risâle der-Âdâb-ı Tarîkat ve Risâle der-Makâmât-ı Erba’în adlı eserlerin orijinal nüshalarının tıpkıbasımları konulmuştur.
Hoca Ahmed Yesevî Külliyâtı - Tam Metin ve Sayfa İçerikleri
İçindekiler TakrizÖnsözHoca Ahmed Yesevî HayatıEserleriMenkıbeleriTürbesiYesevîlikYesevîlikte Tasavvufî EğitimBibliyografya Fakr-nâme FakrFakîrFakr-nâmeDil Hususiyetleri Ses HususiyetleriFakr-nâme Metin Fakr-nâme TercümeFakr-nâme’nin NotlarıKısaltmalar ve Bibliyografya Dîvân-ı Hikmet  Çağatay Türkçesi Orijinal Metin ve Türkiye Türkçesi Manzum ÇeviriKaynakça İki Farsça Risale Risâle Der-Âdâb-ı TarîkatRisâle Der-Makâmât-ı Erbaîn Ekler Ek-1 Fakr-nâme Tıpkı BasımEk-2 Risâle Der-Âdâb-ı Tarîkat Tıpkı BasımEK-3 Risâle Der-Makâmât-ı Erbaîn Tıpkı Basım 46 111417182122263031353637445868788891 550551553558563563587597
Sayfa 4
XII. asırda Türkistan’da yaşayan ve Pîr-i Türkistan diye anılan Hoca Ahmed  Yesevî, Türk-İslam kültüründe önemli bir yere sahiptir. O, bilgi ve irfanını, aşktan ve sevgiden alan büyük bir Allah dostudur. Türklerin İslâm ile tanışmasında âdeta köprü vazifesi gören, Kuran ve sünnete dayalı İslâm anlayışını bizlere tanıtan şahsiyettir.  Ahmed Yesevî Hazretleri kendi zamanında İslâm çizgisi dışına çıkan ve  umumi olarak râfizilik, zındıklık ve mülhidlik olarak nitelendirebileceğimiz gayr-ı sünnî akım ve yollara karşı Kur’ân ve sünnet bayrağını açan kişidir. O, Kur’ân’ın tanımlayıp Hz. Peygamber’in uyguladığı ve telkin ettiği gerçek İslâm’ı halka anlatan bir mana insanı, Kur’ân’ın aşk ve irfana dayalı yorumcusudur. Türk-İslam kültüründe tasavvuf adına konuştuğumuz birikim Ahmed Yesevî Hazretlerinin mirasıdır; biz bugün onun mirasını konuşuyoruz. Yesevî Hazretleri, sadece Yûsuf Hemedânî Hazretlerinin gönlünde yaktığı  İslâm’ın aşk ve irfan kıvılcımını kendinden sonraki tâliplere aktarmakla kalmamış; yetiştirdiği aksiyoner alperenleri Asya’nın bir ucundan Avrupa içlerine kadar göndererek insanlara adalet, tevazu, birlik ve dirlik düşüncesini telkin etmiştir. O, İslâm düşüncesine Türkistan’dan bir ayna tutarak, İslâm’ın ışığını Anadolu’ya, Rumeli’ye ve Balkanlara ulaştırmıştır. Yesevîlik düşüncesi Balkanlarda Gül Baba, Sarı Saltuk ile; Anadolu’da ise Yunus Emre, Hacı Bektaş Velî gibi âbide şahsiyetlerle neşv ü nema bulmuştur.  Yesevî Hazretleri, dönemin din ve kültür dili olan Arapça ve Farsça  yerine, anadili Türkçeyi kullanmış; Türkçeyi bir ilim, aşk ve irfan dili hâline getirmiştir. Türkler, İslâm’ın öğretilerini ve tasavvuf düşüncesinin inceliklerini onun hikmetleriyle öğrenmiştir.   “ Mürşittir Hoca Ahmed, verir kalplere safa/ Sözler  gerçeğe açar gönüller ülkesini/ Ey Miskin Hoca Ahmed! Yedi ceddine rahmet!/Fars dilini bilir de, güzel söyler Türkçeyi.”  diyerek sohbetlerinde ve nutk etmiş olduğu  hikmetlerinde anadili Türkçeyi kullanarak geniş kitleleri etkileyen ilk Türk mutasavvıfı odur. Bugün geniş bir coğrafyada konuşulup yazılan edebî bir Türkçeden söz ediliyorsa bânîsi Ulu Pîr Ahmed Yesevî’dir. Takriz 4
Sayfa 5
Yesevî’nin asırlar önce yaktığı çerağ bugünün dünyasının muhtaç olduğu  hoşgörü, samimiyet, insana saygı ve sevginin en güzel örneğini teşkil etmektedir. Bizler bu çerağı, yeni dünyaya taşımak zorundayız. Nitekim elinizdeki “Hoca Ahmed Yesevî Külliyâtı” adlı bu eser, söz konusu misyonun bir göstergesidir. Ahmet Yesevi Üniversitesi Mütevelli Heyet Başkanlığı olarak, 2016 yılının  UNESCO tarafından Hoca Ahmed Yesevî Yılı ilan edilmesi münasebetiyle “Dîvân-ı Hikmet Hoca Ahmed Yesevî” adlı eseri hazırlamıştık. Elinizde bulunan bu eser ise Ahmed Yesevî’nin bugüne kadar bulunan Hikmetlerinin Çağatay Türkçesi orijinalleriyle birlikte manzum olarak Türkçeye aktarımlarını içermektedir. Bununla beraber Ahmed Yesevî’nin  Fakr-nâme ,  Risâle der-Âdâb-ı Tarîkat  ve  Risâle  der-Makâmât-ı Erba’în  kitaplarının bir araya getirilmesiyle oluşturulmuş bir  külliyâttır. Hikmetleri günümüz Türkçesine manzum olarak aktaran Sayın Musa  Uzunkaya’ya,  Fakr-nâme  eserini yayına hazırlayan Prof. Dr. Kemal Eraslan’a;  Ahmed Yesevî’nin hayatı, eserleri, menkıbelerini hazırlayan ve İki Farsça Risalesi’ni Türkçeye çeviren  Prof. Dr. Necdet Tosun’a; külliyatın editörlüğünü üstlenen Sayın Prof. Dr. Zülfikar Güngör’e, Çağatay Türkçesiyle yazılan hikmetlerin kontrolünü yapan Prof. Dr. Funda Toprak’a; Hikmetlerin Çağatay Türkçesindeki yazımını gerçekleştiren Sayın Abdurahmon Gofurov’a ve eserin ortaya çıkmasında gayretlerinden dolayı Sayın Halil Ulusoy’a, Sayın Harun Sarıgül’e en kalbî şükranlarımı sunuyorum. Prof. Dr. Musa Yıldız Mütevelli Heyet Başkanı 5
Sayfa 6
6 Önsöz “Aşk yolunda yok olayım Bir ve varım,  Her ne kılsan âşık kıl sen Perverdigâr,  El açarak dua kılayım Cebbâr Rabb’im,  Her ne kılsan âşık kıl sen Perverdigâr.”  Hoca Ahmed Yesevî İnsanı topraktan yaratan Yüce Allah, ona ruhundan üfleyerek hayat verdi ve  varlıkların isimlerini öğreterek yeryüzünde kendisine halife kıldı. İlk insan ve ilk peygamber olan Hz. Âdem ve eşi Hz. Havva ile başlayan dünya hayatımızın gayesi, Allah’ı tanımak ve O’na kulluk ederek imtihanımızı başarmaktır. İmtihan için geldiğimiz bu dünyada, yaratılış gayemizi bize hatırlatmak için görevlendirilen seçkin insanlar peygamberlerdir. Cenab-ı Hak ilk insandan başlayarak her topluluk için, kendi içlerinden seçtiği bir kişiyi peygamber olarak görevlendirmiş ve onları tevhid inancına davet etmiştir. Peygamberlik halkasının son ismi, bütün insanlığa gönderilen Hz. Muhammed (s.a.s.)’dir.  Âlemlere rahmet olarak gönderilen son peygamber Hz. Muhammed (s.a.s.),  Allah’ın kendisine vahiy yoluyla bildirdiği son ilahî kelam olan Kur’an-ı Kerim’i insanlara tebliğ etmiş; kendisine inananlardan meydana gelen bir İslam toplumunu inşa ederek vazifesini tamamlamış ve Rabbine kavuşmuştur. Hz. Peygamber’den sonra dini tebliğ etme, insanlara öğretme ve onlara örnek olma işi, başta sahabe nesli olmak üzere, her dönemde ümmetin âlimlerine düşmüştür. İslamiyet’in evrensel mesajını ve tevhid inancını; bu dinin bireyi ve toplumu ilgilendiren inanç, ibadet, ahlak ve muamelat esaslarını, peygamber vârisi olan Müslüman âlimler, insanlığa öğretmiş ve muazzam bir İslam Medeniyeti’nin oluşmasına hizmet etmişlerdir. Böylece 610 yılında Mekke’de Hz. Muhammed tarafından yakılan İslam meşalesinin ışığı, çok kısa zamanda kıtalar aşarak, bütün insanlığı aydınlatacak güce ulaşmıştır.  İslam Medeniyet Tarihimizde derin izler bırakmış âlim ve mutasavvıflar  vardır. Mezhep imamları, fakihler, muhaddisler, müfessirler, filozoflar, matematik, coğrafya, astronomi gibi ilim dallarında yetişmiş şahsiyetler ve tarikat kurucusu olan büyük mutasavvıflar, medeniyet tarihimizin parlayan yıldızlarıdır. Yaptıkları işler, yazdıkları eserler ve yetiştirdikleri talebeler ile etkileri hâlen devam eden bu şahsiyetlerden birisi de Hoca Ahmed Yesevî (ö.1186)’dir. Milletimizin Müslümanlıkla şereflenme sürecinde en önemli isimlerden birisi olan bu mutasavvıf, son yıllarda hakkında yazılan kitaplar, adına düzenlenen ilmî toplantılar, adını taşıyan bir üniversitenin kurulması ile ülkemizde daha fazla tanınmaya başlamıştır. Onun tanıtılması ve fikirlerinin yeniden milletimize rehberlik yapması noktasında en önemli hizmeti adına kurulan Hoca Ahmet Yesevî Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi yapmaktadır.
Sayfa 7
7 Hoca Ahmet Yesevî Üniversitesi son yıllarda bu mutasavvıf adına düzenlenen  Uluslararası Sempozyum tebliğlerini,  Divân-ı Hikmet  adlı eserin en fazla hikmet  örnekleri içeren bir yayınını,  Fakrnâme ,  Risâle der-Âdâb-ı Tarîkat  ve  Risâle der- Makâmât-ı Erba’în  adlı eserleri Yesevî dostlarına ve araştırmacıların istifadesine  sunmuştu. Elinizde bulunan  Hoca Ahmed Yesevî Külliyâtı  adlı bu kitap ise, adı geçen  üniversitenin ilim dünyasına yaptığı çok önemli bir hizmettir. Bilindiği gibi külliyât türü eserler, bir şahsın bütün eserlerini toplayan kitaplardır. Şahıslar hakkında yapılacak çalışmalar da, o kişiye ait bütün kitapların görülmesi ve incelenmesi büyük bir önem taşımaktadır. İşte külliyat tarzı kitaplar, araştırmacılara bu imkânı sunmaktadır.  Hoca Ahmed Yesevî Külliyâtı,  bu büyük mutasavvıfa ait dört eserin bir arada  sunulduğu bir çalışmadır. Bu kitabın başında Hoca Ahmet Yesevî’nin hayatı hakkında bilgiler verilmiştir. Bu kısım Prof. Dr. Necdet Tosun tarafından kaleme alınmıştır. Külliyât’ta yer alan eserler şunlardır: 1.  Divân-ı Hikmet ’in mukaddimesi gibi değerlendirilen, Hoca Ahmet  Yesevî’nin  Fakrnâme ’sinin Prof. Dr. Kemal Eraslan tarafından yapılan ve daha önce  yayınlanmış olan tercüme ve dil incelemesi. 2.  Divan-ı Hikmet ’in Çağatay Türkçesi orijinal metinleriyle birlikte Türkçe  manzum bir sadeleştirmesi. Hece vezniyle Türkçe manzum sadeleştirmesi Musa Uzunkaya; Çağatay Türkçesi yazımları Abdurahmon Gafurov ve editörlüğünü Prof. Dr. Funda Toprak’ın üstlendiği bu bölüm, ülkemizde daha önce neşredilen  Divân-ı Hikmet  adlı çalışmaların hepsinden daha fazla orijinal metin içermiş olması  bakımından önemlidir. Hoca Ahmet Yesevî Üniversitesi tarafından hazırlatılarak 2016 yılında yayınlanan  Divân-ı Hikmet  adlı eserde, orijinal metinleri olan  hikmet sayısı 141, bu neşirde orijinal metinleri verilen hikmet sayısı ise 240’tır. Kanaatimizce bu husus, konuyla ilgili ilmî araştırmalar yapacak kişiler için önemli bir imkândır. 3.  Hoca Ahmed Yesevî’ye nispet edilen ve daha önce ayrı bir kitap olarak  Ahmet Yesevî Üniversitesi tarafından yayımlanan,  Fakr-nâme  ile beraber basılan  Farsçadan Prof. Dr. Necdet Tosun tarafından çevrilen  Risâle der-Âdâb-ı Tarîkat  ve  Risâle der-Makâmât-ı Erba’în  adlı risaleler Yesevî tarikatının esaslarının bilinmesi  bakımından önemlidir. Hoca Ahmed Yesevî Külliyâtı  adıyla siz değerli okuyucularımızın istifadesine  sunulan bu eserin sonuna da,  Fakrnâme,   Risâle der-Âdâb-ı Tarîkat  ve  Risâle der- Makâmât-ı Erba’în  adlı eserlerin orijinal nüshalarının tıpkıbasımları konulmuştur.  Böyle bir eserin hazırlanarak insanımızın istifadesine sunulması kararını  veren Ahmet Yesevî Üniversitesi Mütevelli Heyet Başkanlığı’na ve heyet başkanı Prof. Dr. Musa Yıldız hocamıza çok teşekkür ediyor ve bu yoldaki gayretlerini bereketlendirmesini Cenab-ı Hak’tan niyaz ediyorum. Ayrıca Külliyât’ta çalışmalarına yer verdiğimiz ve yukarıda isimlerini saydığımız bütün hocalarımıza; eserin dizgi, sayfa düzeni ve baskısında emeği geçen herkese; yayın sürecinde yoğun çabaları olan Halil Ulusoy ve Harun Sarıgül’e de gönülden teşekkür ediyorum.  Prof. Dr. Zülfikar GÜNGÖR
Sayfa 8
8 HOCA AHMED YESEVÎ HAZRETLERİNE Seninle mamur oldu Sultanım Kazakistan,Senin aşkınla oldu, tüm bir âlem gülistan.Senden sonra tanındı ulema-i Türkistan,Sen gönüller sultanı; Hoca Ahmed Yesevî.   Yesi şehrinde doğdun sen bir güneş misâli,   Aslan Baba keşfetti sendeki güzel hâli,   Âşık ile maşukun yaşanınca visâli,   Olunurmuş demek ki, Hoca Ahmed Yesevî. Abdullah Bin Mübarek, Ashab-ı Resulden nur,Yusuf el-Hemedânî verir gönlüne sürur.Kulluk ve niyaz ile kalbine doldu huzur,Tüm cihanın mürşidi; Hoca Ahmed Yesevî.   Seninle aydınlandı Anadolu, Rumeli,   Mevlânâ’ya Yunus’a verdin manevi eli.   Aşk-ı Muhammediyle sen güzeller güzeli,   Gönülleri coşturdun; Hoca Ahmed Yesevî. Dünyamız kararıyor yeniden el ver bize,Kardeş kardeşi doğrar, acı bu hâlimize.Himmet edin Hünkâr’ım ki, küffar gelsin dize,Sultanım, nur çerâğım; Hoca Ahmed Yesevî.   Terörle bitap düşen dünya seni anıyor!   Asya, Avrupa, yurdum cayır cayır yanıyor,   Mazlum feryat ettikçe yaraları kanıyor,   Gel bu derde derman ol; Hoca Ahmed Yesevî. Müellefâtı ise; Dîvân-ı Hikmet yaşar,Âdâb-ı Tarîkât’ı bütün çağları aşar.Makâmât-ı Erbâîn, kul o evradla coşar.Fakr-nâme’nin fahrısın; Hoca Ahmed Yesevî.   Sana geldim ey can dost! Babında bevvâb oldum.   Sende bir başka âlem keşfettim türâb oldum.   O gün bugün Sultanım! Biliniz harâb oldum,   Kabul et dergâhına; Hoca Ahmed Yesevî. Musa UZUNKAYA
Sayfa 9
9 TÜRKİSTAN’IN KALBİ Türkistan’ın kalbi Ahmed Yesevî.Aşk ile donatmış tüm gönülleri.Toplamış başına Alperenleri.Demiş yiğitlere erlik yolu bu,Erenler hakiki yârlık yolu bu. Melamet sırrını Arslan Baba’dan,Alıp fakr donunu giymiş abâdan.Vermiş icâzeti Yûsuf Hemedân.Demiş sonucunda gürlük yolu bu,Nefsini bilenin hürlük yolu bu. Bu yeşil kubbede ses bırakan Pîr!Hikmetli sözlerle anlatıp bir bir,Vahyin dili ile, Türkçe seslenir.Der ki Türkistan’a birlik yolu bu,Aman dağılmayın dirlik yolu bu. Tekbir sesleriyle sulanan bozkır,Rüzgâra karışıp Hû yankılanır.Yesevî türbeden nûruyla balkır.Der ki Türk karındaş! Birlik yolu bu,Ayrılma Kur’an’dan dirlik yolu bu. Mustafa TATCI
Sayfa 10
Hoca Ahmed Yesevî 30 Akar, Metin,  Taykazan , Ahmet Yesevi Üniversitesi Yayınları, Ankara 2017 Babadjanov, Bakhtiyar, “Une Nouvelle Source sur les Rituels de la Tarîqa Yasawiyya: Le Risâla-yi Dhikr-i  Sultân al-Ârifîn”,  Journal of the History of Sûfîsm , 3 (2001), s. 223-228. Bice, Hayati,  Günümüzün Aşk Yolcusuna Dîvân-ı Hikmet,  H.yay., İstanbul 2015. Hoca Ahmed Yesevî,  İstanbul 2011. Buhârî, Seyyid Zinde Alî,  Semerâtü’l-meşâyıh , Taşkent, Özbekistan Fenler Akademisi Bîrûnî Şarkiyat  Enstitüsü Ktp., nr. 1336, vr. 1a-291b. Buhârî, Şeyh Hudâydâd b. Taş Muhammed,  Bustânü’l-muhibbîn  (nşr. B. M. BabacanovM. T. Kadırova),  Türkistan 2006, s. 222-224. Candarbek, Zikiriya, Nasab-nama  Nuskaları Cane Turki Tarihı , Almatı 2002.  DeWeese, Devin,  Islamization and Native Religion in the Golden Horde. Baba Tükles and Conversion to  Islam in Historical and Epic Tradition , Pennsylvania 1994, s. 567-573.  Aynı müellif, “The Mashâ’ikh-i Turk and the Khojagân: Rethinking the Links Between the Yasavî and  Naqshbandî Sûfî Traditions”,  Journal of Islamic Studies , VII/2 (1996), s. 180-207.  Aynı müellif, “The Yasavî Order and Persian Hagiography in Seventeenth-Century  Central Asia”,  The  Heritage of Sûfîsm III: Late Classical Persianate Sûfîsm , Oxford 2000, s. 389-414.  Aynı müellif, “Yasaviya”,  İslâm na Territorii Bıvşey Rossiyskoy İmperii ,  Moskova 2003, fasikül: 4, s. 35-38. Eraslan, Kemal, “Ahmed Yesevî”,  TDV İslâm Ansiklopedisi , İstanbul 1989, II, 159-161.  Hakîm Ata,  Bakırgan Kitabı , Kazân 1884.  Hoca İshâk b. İsmâîl Ata,  Hadîkatü’l-ârifîn , Taşkent, Özbekistan Fenler Akademisi Bîrûnî Şarkiyat Ens- titüsü Ktp., nr. 11838, vr. 1b-131a.  Hazînî, Ahmed b. Mahmûd,  Cevâhiru’l-ebrâr min emvâci’l-bihâr , İstanbul Üniversitesi Ktp., TY, nr. 3893, vr.  15a17b, 25b-26a. Hüseynî, Muhammed Şerîf,  Huccetü’z-zâkirîn li-reddi’l-münkirîn , Süleymaniye Ktp., Reşid Efendi, nr. 372,  vr. 1b-203b.  Kaya, Önal,  Tezkire-i Hakîm Ata: Bir Yesevî Dervîşinin Menkabevî Hayatı,  Ankara 2007.  Kenjetay, Dosay,  Hoca Ahmet Yesevî’nin Düşünce Sistemi,  Ankara 2003. Köprülü, Fuad,  Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar , Ankara 1981.  Mevlânâ Safiyyü’d-dîn,  Neseb-nâme Tercümesi  (hzr. Kemal Eraslan), İstanbul 1996.  Muminov, Aşirbek ve diğerleri,  İslamizatsiya i Sakralnıe Rodoslovnıe v Sentralnoy Azii , Almatı 2008, II,  188-193.  Rafiu’ddin, SeyfuddinNadirhan Hasan, “Hazînî’nin Câmiu’l-Mürşidîn Adlı Eseri Hakkında”,  Tasavvuf:  İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi , V/12 (2004), s. 159-166. Sâfî, Alî b. Hüseyin,  Reşehât-ı Aynü’l-hayât  (thk. Alî Asgar Mu‘îniyân), Tahran   2536/1977,  I,  17-34,  97, II, 370-372.  Sıddîkî, Muhammed Alîm,  Lemehât min nefehâti’l-kuds  (nşr. M. Nezîr  Rânchâ), İslamabad 1986.  Tekcan, Münevver,  Hakîm Ata ve Bakırgan Kitabı , Selçuk Ün. Sosyal Bilimler Ens. Konya 1997 (yayım- lanmamış doktora tezi). Tosun, Necdet, “Yesevîliğin İlk Dönemîne Âid Bir Risâle: Mir’âtü’l-kulûb”,  İLAM Araştırma Dergisi,  II/2  (1997), s. 41-85.  Aynı müellif.“Ahmed Yesevî’nin Menâkıbı”, İLAM Araştırma Dergisi, III/1   (1998), s.73-81.  Aynı müellif. “Yeseviyye”,  TDV İslâm Ansiklopedisi , İstanbul 2013, c. 43, s.487-490. Yesevî, Ahmed,  Dîvân-ı Hikmet  (nşr. R. İsmâîlzâde, K. Kârî, G. Kambarbekova), Tahran 2000.  Zernûkî, Sûfî Muhammed Dânişmend,  Mir’âtü’l-kulûb , İsveç, Uppsala Üniversitesi Ktp., nr. 472, vr.  158b-177a. Bibliyografya
Sayfa 11
Dîvân-ı Hikmet 22Onunda genç oldun Kul Hoca Ahmed,Hoca olup, eylemedin ibâdet.“Hocayım” de, yolda kal, vay ne hasret.O sebepten, altmış üç yaşında girdim yere. 2On birimde, deryâ-i rahmet doldu taştı.“Allâh!” dedim, şeytan benden uzaklaştı.Hay u heves, bencillik durmayıp uzaklaştı,On iki de bu sırları gördüm işte ben. 1Her sabah vakti ses geldi kulağıma,“Zikret!” dedi, zikrederek yürüdüm ben.Aşksızları gördüm ki, yolda kalmışlar,O sebepten aşk dükkânı açtım ben. 3On üçümde hevâ-yı nefsi ele aldım,Nefs başına yüz bin bela sarıp-saldım,Tekebbürü ayaklar altına aldım,On dördümde toprak gibi oldum ben. 4On beşimde huri gılmân geldiler,El bağlayıp, saygıyla eğildiler.Firdevs cennetinden haber verdiler,Cemâl için hepsini terk ettim ben. 22 دحما هجاوخ لوق گنولدوب نلاغوا هدگنیشاي نوا تعاط یامليق بويوق انب هغکلي هجاوخ تمادن او گنسلاق هلدوي بيدنم هجاوخ گايري ميديرک هدچوا شیملتآ نيدببس لوا 2 تیشات بولوت ايرد تحمر هدمييرب نوا تیچاق قاري نيدنم ناطيش ميديد للها تیچوک یامروت کلي نمو ام سوهو یاه انم مودروک نیرلاسر وب هدميکيا نوا 1 هغميقلاوق یلديک ادن مد حبص ره انم مودروي بيتيا نيرکذ یديد تيا رکذ یلداق هلدوي هسريا مودروک نیرلايزس قشع انم مودروق يننکاود قشع نيدببس لوا 3 ميلدآ هغلوق نیاوه سفن هدموچوا نوا ميلدآ سبامراق لاب گنيم زوي هغيشاب سفن ميلدآ بيساب هغميغايآ نیبرکت انم ميلدوب تفص قارفت هدموتروت نوا 4 یلديک وشراق ناملغ و روح هدميشیب نوا یلديق ميظعت بوروشواق لوق بيگيا ينشاب یلديک ضرمح نيديتنج غيلتآ سودرف انم ميديوق نییس هچرب نوچوا راديد 100 Hikmet - 3    İşte Ben!  3- تمکح
